สร้างงานวิจัยในชั้นเรียนด้วยกระดาษทดเจ็ดแผ่น (ตอนที่3)
กระดาษทดแผ่นที่สี่
นักเรียนเรียนรู้อะไร กระดาษทดแผ่นนี้ ตั้งใจชวนคุณครูพิจารณาข้อมูลจากการวัดด้วยหลายวิธีตามที่แสดงไว้ในกระดาษทดแผ่นที่สาม สรุปการเรียนรู้ของนักเรียนรายบุคคล (สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ มาตราที่ 22 “การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ”) คุณครูจะมอบหมายงานหลังสอนให้แก่นักเรียนแตกต่างกันตามความแตกต่างระหว่างบุคคลได้อย่างเหมาะสม ให้โอกาสนักเรียนเติมเต็มในส่วนที่บกพร่อง หรือส่งเสริมศักยภาพที่โดเด่น เสริมแววอัจฉริยะได้ งานครูจะไม่จบลงด้วยการเสนอค่าคะแนนเฉลี่ยเท่านั้น
ตัวอย่างจากงานสอนของคณะครูโรงเรียนวัดบางน้ำชน พบข้อสรุปที่คุณครูเขียนไว้ในกระดาษทดแผ่นที่สี่ว่า นักเรียนบอกประโยชน์ของ EM ได้ดี 22 คน และจากผลการสอบวัดความรู้เมื่อจบหน่วย นักเรียนที่ยังไม่ผ่านเกณฑ์มี 13 คน และเป็นคนเดียวกับที่ไม่สามารถบอกประโยชน์ของ EM จะต้องให้ไปทบทวน แล้วตรวจสอบอีกครั้ง ส่วนการทดลองที่ให้ทำเป็นกลุ่ม นักเรียนมีผลงานที่น่าพอใจ
ตัวอย่างข้อสรุปในกระดาษทดแผ่นที่สี่ของคุณครูชมพูนุช หิรัญวงษ์ “หาสูตรคำนวณพื้นที่และปริมาตร ทำได้ถูกต้องดีมาก 10 คน พอใช้ 25 คน ต้องช่วยเหลือ 5 คน ทำข้อสอบ ถูกต้องดีมาก 8 คน พอใช้ 30 คน ต้องช่วยเหลือ 2 คน โดยสรุป 5 คนที่ต้องให้ความช่วยเหลือเพิ่มเติม มีพฤติกรรมตั้งใจเรียนมากขึ้น ติดขัดที่ตีโจทย์ไม่ได้ ต้องแนะให้อ่านและคิดทีละวรรค”
คุณครูมีข้อมูลนักเรียนทุกคน บันทึกผลงานแต่ละชิ้น ในรูปของตาราง และพฤติกรรมที่ติดตามแก้ไข หรือพฤติกรรมที่น่าชมเชย แล้วแต่กรณี เป็นข้อความสั้น ๆ พอที่จะช่วยเตือนความจำ
กระดาษทดแผ่นที่ห้า
ทบทวนเหตุการณ์ขณะสอน กระดาษทดแผ่นนี้ ตั้งใจชวนคุณครูย้อนความทรงจำในวันที่คุณครูทำการสอน ว่าดำเนินการอย่างไร มีอะไรบ้างที่เกิดขึ้นในขณะที่ดำเนินการตามแผนการสอนที่วางไว้ เป็นไปอย่างที่ตั้งใจหรือไม่ หรือมีเหตุการณ์ที่ทำให้ต้องเสริม หรือแก้ไข เพื่อให้เด็กๆ เรียนรู้ เมื่อครูเขียนสรุปการสอนจากแผนการสอน และบันทึกหลังสอนที่เตรียมมาลงในกระดาษทดแล้ว เราก็จับกลุ่มแลกเปลี่ยนประสบการณ์ คุณครูบางคนมีบันทึกที่ไม่ค่อยสมบูรณ์แต่อาศัยความทรงจำที่ฝังอยู่ในความรู้สึก ยิ่งกว่านั้นยังได้ทำซ้ำหลายครั้ง ก็สามารถเรียกภาพเหตุการณ์ขึ้นมาบรรยายในกระดาษทด
สาระในกระดาษทดแผ่นนี้ คุณครูได้แสดงความเชี่ยวชาญอย่างมืออาชีพว่า กิจกรรมการเรียนรู้ที่จะนำไปใช้ซ้ำคืออะไร ที่ควรปรับปรุงแก้ไขคือส่วนไหน ด้วยเหตุผลอะไร จากการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ตอนนี้มีตัวอย่างที่น่าสนใจดังนี้
คณะครูโรงเรียนวัดบางน้ำชน จัดกิจกรรมแบบบูรณาการและเรียนรวมสองระดับชั้น กิจกรรมหนึ่งที่ให้นักเรียนอ่านข่าวเกี่ยวกับโรงเรียนวัดบางน้ำชนที่รักษาสิ่งแวดล้อมด้วย EM ใน หนังสือพิมพ์สยามรัฐฉบับประจำวันที่ 14 มีนาคม 2545 ให้พี่ ป.2 ที่อ่านหนังสือคล่อง อ่านให้น้อง ป.1 และ เพื่อน ป. 2 หลายคนฟัง เป็นบรรยากาศที่น่าประทับใจ นักเรียนตื่นเต้น ตั้งใจฟัง แสดงให้เห็นความรู้สึกที่ภาคภูมิใจ ซักถามรายละเอียดเพิ่มเติม และขอยืมกลับไปให้ผู้ปกครองอ่านด้วย คุณครูผู้สอนทั้งสี่คนเห็นว่าการสร้างแรงบันดาลใจด้วยการให้เห็นตัวอย่างที่เขามีส่วนร่วมด้วย จะเป็นพื้นฐานที่ทำให้เกิดความกระตือรือร้นใฝ่รู้ได้ไม่ยาก
อีกตัวอย่างที่ครูสะท้อนการเรียนรู้ของครูคือ การทำกิจกรรมกลุ่ม เช่น ให้นักเรียนนำเสนอด้วยการแสดงละครสั้นๆ (บทบาทสมมติ) หรือนำเสนอด้วยการสร้างภาพสามมิติ พบว่า พี่ ป.2 ไม่ยอมรับความเห็นของน้อง ป.1 นอกจากนี้ ยังใช้น้องเป็นลูกมือทำงานเล็กน้อย ๆ เช่น ให้น้องทากาวติดแปะตามสั่ง การสังเกตของครูครั้งแรก ๆ มีความรู้สึกว่าน้องถูกใช้งานมากอาจเบื่อและไม่มีโอกาสเรียนรู้ น่าจะปรับกลุ่ม ให้ ป.1 และ ป. 2 แยกกลุ่มทำงานกัน แต่หลังจากที่ครูได้หารือกันและสังเกตต่อตามข้อสันนิษฐานของครูณัฐวุฒิ พบว่า น้องได้เรียนรู้อย่างรวดเร็วจากความฉลาดและมีประสบการณ์ที่เหนือกว่าของพี่ น้องเริ่มเลียนแบบการคิดและเกิดทักษะได้อย่างรวดเร็ว คุณครูสรุปการเรียนรู้ของนักเรียนว่าเข้าข่ายการเรียนรู้แบบปลากัดที่พบคู่ต่อสู้ที่เก่งกว่า ไม่ช้าไม่นาน ปลากัดน้องใหม่ก็มีความเก่งไม่ยิ่งหย่อนกัน คุณครูเรียกสถานการณ์การเรียนรู้แบบนี้ว่า ทฤษฎีการเรียนรู้แบบปลากัด
ตัวอย่างบันทึกในกระดาษทดแผ่นที่ห้าของคุณครูชมพูนุช หิรัญวงษ์ “ในขั้นทบทวนความรู้เดิม มีนักเรียนเพียงไม่กี่คนที่จำการหาปริมาตรของปริซึม… การปฏิบัติการหาสูตรจากอุปกรณ์ นักเรียนสรุปสูตรถูกต้อง แต่ไม่สามารถอธิบายกระบวนการ ขาดระบบการคิดอย่างมีลำดับขั้นตอน…”
หลังจากที่ครูทบทวนการสอนของตนเอง ครูสามารถบอกตนเองว่าการสอนที่ตัวเองได้วางแผนและปฏิบัติการอย่างตั้งใจ ถ้าจะให้คะแนนความสามารถ ครูจะให้เท่าไร เราจะตามไปดูกระดาษทดแผ่นที่หก และ สรุปในแผ่นที่เจ็ดต่อไป
บทความก่อนนี้:
สร้างงานวิจัยในชั้นเรียนด้วยกระดาษทดเจ็ดแผ่น (ตอนที่ 2)
สร้างงานวิจัยในชั้นเรียนด้วยกระดาษทดเจ็ดแผ่น (ตอนที่ 1)
